Tiếng rao lạc rang trong đêm mưa phùn
Có một thời, cứ tối mưa phùn gió bấc, phố Hà Nội lại nghe tiếng rao lạc rang nóng giòn, kéo dài như một hơi thở ấm.
Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Mùa đông Hà Nội có một thứ mưa không ra mưa, chỉ là một lớp bụi nước mỏng lơ lửng, đi một quãng là tóc ướt lúc nào không hay. Người Hà Nội gọi là mưa phùn. Những tối như thế, phố xá co lại, cửa đóng sớm, người ta chỉ muốn ngồi trong nhà với một thứ gì đó nóng trên tay.
Tôi đọc được một bài hồi ức trên báo, kể rằng vào những năm 1950, cứ tối mưa phùn gió bấc là trong phố lại vang lên tiếng rao. Người viết ghi lại tiếng rao ấy đại ý là ai ngô rang, lạc rang nóng giòn đây. Người bán thường là phụ nữ, có khi là trẻ con, đội trên đầu một cái thúng. Trong thúng, ngô rang và lạc rang được ủ trong bao tải đay cho giữ nóng. Bài báo bảo một hào thì mua được một bát ngô rang.
Tôi không sống ở thời ấy, nên tôi chỉ có thể hình dung. Nhưng chi tiết cái bao tải đay làm tôi nhớ mãi. Ai từng cầm một bao tải đay đều biết nó thô ráp, hơi ngứa tay, có mùi khô như rơm. Lạc vừa rang xong được vùi vào trong ấy, hơi nóng không thoát ra được, cứ âm ỉ mãi. Người mua chìa bát ra, người bán vạch bao, một làn hơi ấm có mùi lạc thơm bốc lên giữa trời mưa lạnh. Cái mùi ấy chắc không ai quên được.
Bài báo ấy còn kể về những hàng lạc rang húng lìu ở phố cổ. Lạc được đựng trong hòm thiếc hoặc hòm gỗ nhỏ. Ở phố Tạ Hiện có hàng lạc húng lìu. Ở phố Đinh Liệt có một nhà sống mấy chục năm nhờ nghề rang lạc trên chảo gang lót cát, và cái độ nóng của cát chính là bí quyết gia truyền của họ. Lạc mua về được gói trong những cái phễu giấy báo cuộn tròn.
Tôi thích cái chảo cát ấy lắm. Rang lạc bằng cát nghe thì lạ, nhưng nghĩ kỹ thì rất khéo. Cát nóng đều, ôm lấy từng hạt lạc, không để chỗ nào cháy sém trong khi chỗ khác còn sống. Người rang phải đảo liên tục, tay không được dừng, tai thì nghe. Khi lạc bắt đầu nổ lách tách, vỏ lụa se lại, chuyển màu, ấy là lúc phải để ý nhất. Sớm một chút thì lạc còn ngái, muộn một chút thì đắng khét. Cái "độ nóng của cát" mà người ta giữ làm bí quyết, tôi đoán, chính là cái khoảnh khắc ấy.
Hạt lạc rang ngày ấy còn đi theo cả những xe kẹo kéo rong qua các ngõ, chuyện ấy tôi để dành cho bài thanh kẹo lạc, miếng kẹo vừng.
Có người viết rằng tiếng rao Hà Nội chậm, kéo dài, trầm xuống ở cuối, khác hẳn cái nhịp nhanh của Sài Gòn. Tôi tin điều ấy. Một tiếng rao lạc rang giữa đêm mưa phùn mà rao nhanh thì chẳng hợp chút nào. Nó phải kéo dài ra, như người ta thở một hơi ấm vào lòng bàn tay.
Bây giờ thì phố Hà Nội ít nghe những tiếng rao ấy. Lạc rang được đóng túi, bán trong cửa hàng, có cả ở chợ mạng. Nhưng tôi vẫn nghĩ hạt lạc chưa bao giờ thôi là món của những tối lạnh. Bạn cứ thử một tối mưa phùn, đem một bát lạc ra rang. Rang chảo không cũng được, không cần cát. Lửa vừa, đảo đều tay, đến khi nghe tiếng lách tách và thấy mùi thơm dậy lên khắp bếp thì nhấc xuống, để nguội cho giòn. Rồi ngồi bóc vỏ lụa, xoa xoa trong lòng bàn tay cho lớp vỏ đỏ bay ra lả tả.
Nếu muốn có hạt chắc, mẩy để rang, nhà tôi có lạc đỏ và lạc trắng. Chọn hạt nào thì cũng nhớ bỏ đi những hạt lép, hạt đổi màu, hạt có vết mốc, vì những hạt ấy rang lên cũng không làm sạch được.
Còn tiếng rao, thì xin mỗi người tự rao lấy trong lòng.