Bỏ qua menu, đến nội dung chính
Tú HằngNông sản

Tập 4: Bếp nhà

Thanh kẹo lạc, miếng kẹo vừng

Từ xe kẹo kéo đổi lấy đồ phế thải đến cái tên kẹo cu đơ bị người Pháp đọc chệch, chuyện kẹo hạt ngọt mà cũng lắm chỗ chưa ngã ngũ.

Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Những thanh kẹo lạc và miếng kẹo vừng mỏng xếp trên mẹt tre, bên cạnh vài hạt lạc rang đã tróc vỏ lụa.

Kẹo lạc là thứ kẹo mà tôi nghĩ ai cũng ăn được ngay lần đầu, không cần ai dạy. Cắn một miếng, nghe "rắc", đường mạch nha dính răng, hạt lạc bùi tan ra. Kẹo vừng thì mỏng hơn, giòn hơn, cắn vào vỡ thành mảnh, vụn vừng rơi lả tả xuống áo.

Hai thứ kẹo này tôi không biết có từ bao giờ. Tôi đã tìm, và không thấy nguồn nào ghi được ngày sinh của chúng. Chỉ biết chúng có mặt trong khay bánh kẹo ngày Tết của nhiều nhà, và có tài liệu nhắc kẹo lạc như một món đặc sản của xứ Lạng.

Xe kẹo kéo đi qua ngõ

Trong những bài hồi ức về phố phường Hà Nội, tôi gặp lại nhiều lần hình ảnh chiếc xe kẹo kéo. Người bán đẩy xe đi rong qua các ngõ, trên xe là khối kẹo kéo nhân lạc rang. Trẻ con nghe tiếng là chạy ra, tay cầm đồ phế thải nhặt nhạnh trong nhà, đổi lấy một đoạn kẹo. Có bài ghi năm xu được một đoạn.

Tôi thích cái chi tiết đổi đồ phế thải ấy lắm. Nó cho thấy một thời mà cái gì cũng có giá trị, một món đồ bỏ đi cũng thành được miếng ngọt cho đứa trẻ. Tôi không lớn lên ở thời đó, nên chỉ kể lại theo những người đã viết. Nhưng mỗi lần đổ một bao lạc rang ra thúng, ngửi cái mùi thơm ngậy bốc lên, tôi lại nghĩ đến những đứa trẻ đứng đợi ở đầu ngõ, mắt dán vào tay người kéo kẹo.

Cái tên cu đơ

Nói đến kẹo lạc thì phải nhắc kẹo cu đơ, đặc sản Hà Tĩnh. Thứ làm tôi tò mò ở món kẹo này là cái tên.

Theo một bài trên VnExpress, chuyện kể rằng có một ông tên là Cu Hai làm kẹo ngon nổi tiếng. Người Pháp đến mua, gọi "kẹo Cu Hai", nhưng chữ "Hai" họ đọc thành "Deux", nghe ra "đơ". Thế là thành kẹo cu đơ.

Đây là chuyện kể, tôi không tìm được giấy tờ gì để chứng minh. Nhưng tôi thấy nó có cái duyên của những câu chuyện chợ búa: một cái tên đi qua miệng người lạ, bị đọc chệch, rồi cái chệch ấy lại ở lại lâu hơn cả cái đúng.

Còn một chuyện tôi muốn nói cho rõ. Có người bảo kẹo lạc, kẹo vừng là lễ vật cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp ở miền Bắc. Tôi đã tìm, nhưng chưa thấy nguồn nào xác nhận. Mâm cúng Táo quân thì có nhiều thứ, mỗi nhà một kiểu, nên tôi không dám viết chắc là có kẹo lạc trong đó.

Làm kẹo lạc ở nhà thì cũng không khó, chỉ cần kiên nhẫn. Có hai việc liên quan đến hạt mà tôi biết chắc.

Một là lạc phải rang chín đều rồi bỏ vỏ lụa. Mẹo mà các trang nấu ăn hay chỉ là để lạc nguội bớt, cho vào một cái túi vải thô, vò mạnh tay. Vỏ lụa sẽ tróc ra gần hết, đổ ra mẹt, thổi nhẹ là bay. Tôi thấy mẹo này đúng, mà còn vui tay.

Hai là phải chọn hạt kỹ trước khi rang. Lạc là loại hạt dễ nhiễm nấm mốc sinh độc tố aflatoxin, và theo Tổ chức Y tế Thế giới, độc tố này bền, rang hay nấu cũng không làm mất được. Hạt mốc, hạt đổi màu, hạt teo quắt, hạt có vị đắng thì phải bỏ. Một hạt mốc lẫn trong thanh kẹo ngọt thì cái ngọt cũng không che được. Với vừng cũng vậy, hạt phải khô, thơm, không có mùi dầu cũ.

Thêm một lời dặn: vừng là chất gây dị ứng, cơ quan quản lý thực phẩm Mỹ (FDA) đã xếp nó vào nhóm dị ứng chính phải ghi trên nhãn. Lạc cũng hay được nhắc đến là gây dị ứng, dù lần này tôi chưa có tài liệu chính thức để dẫn. Làm kẹo cho trẻ con hay biếu ai, nên hỏi trước một câu.

Nhà tôi bán lạc đỏ, lạc trắng và vừng bóc vỏ, những thứ để làm ra thanh kẹo. Còn cái ngọt trong thanh kẹo thì là do đường, do mật, và do người nấu. Nghề của tôi chỉ lo phần hạt.

TúHằng

Đỗ Mạnh Huy

Con trai bố Tú, mẹ Hằng. Người nối nghiệp Nông Sản Tú Hằng.

Tư liệu tham khảo (6)