Đĩa hạt bí, hạt hướng dương ngày Tết
Tiếng tách vỏ hạt lách tách bên ấm trà ngày Tết, và mấy điều người bán hạt như tôi muốn dặn trước khi bạn bày khay.
Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Ngày Tết, khách đến nhà, chủ nhà rót trà, đẩy khay mứt ra giữa bàn. Câu chuyện bắt đầu. Và gần như ngay lập tức, từ phía khách vang lên tiếng tách vỏ hạt: tách, tách, tách, đều như tiếng đồng hồ.
Tôi để ý thấy có những người cắn hạt rất giỏi. Họ nói chuyện không ngừng, tay vẫn bốc hạt, răng vẫn tách, vỏ vẫn rơi gọn vào cái đĩa con, nhân thì không biết đi đâu mất từ lúc nào. Còn người vụng thì cắn hạt bí hay vỡ đôi cả vỏ lẫn nhân, phải ngồi gỡ từng mảnh, vừa gỡ vừa nhìn đĩa vỏ của người bên cạnh mà ngượng.
Trên khay mứt Tết của nhiều nhà miền Bắc có hạt dưa, hạt bí, hạt hướng dương. Người ta hay giải thích hạt dưa nhuộm đỏ là màu may mắn, còn bày nhiều thứ trong một khay là mong cả nhà sum vầy. Có điều những giải thích ấy tôi chỉ thấy trên các trang blog bán hàng. Tôi đã tìm mà chưa thấy công trình nghiên cứu nào về cái tục cắn hạt ngày Tết ở Bắc Bộ, nó có từ bao giờ, vì sao mà có. Có lẽ nó chỉ đơn giản là thứ để tay và miệng có việc làm trong khi người ta ngồi với nhau thật lâu.
Với tôi, cái hay của đĩa hạt Tết là nó làm chậm cuộc trò chuyện lại. Không ai cắn hạt mà vội được.
Hạt bí và hạt hướng dương từ đâu ra
"Hạt bí" mà mình ăn Tết thường là hạt bí ngô, loại vỏ trắng, rang muối. Còn có loại hạt bí xanh đã tách vỏ, người ta rắc lên sữa chua, salad, nhưng đó là cách ăn mới hơn. Bí ngô vốn gốc ở Trung Mỹ, sang mình thì trồng nhiều ở Lâm Đồng, Đắk Lắk và đồng bằng sông Hồng.
Nhắc đến bí, người ta hay nhớ câu "Bầu ơi thương lấy bí cùng" mà tôi đã nhắc ở bài đom đóm bay ra. Câu ấy nói chuyện đùm bọc nhau, chẳng liên quan gì đến hạt bí ngày Tết. Nhưng đặt đĩa hạt bí giữa một bàn đầy người thân ngồi chung, tôi thấy cũng hợp.
Hạt hướng dương thì đi xa hơn. Theo số liệu dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, Nga, Ukraine và châu Âu chiếm khoảng ba phần tư sản lượng hạt hướng dương thế giới. Ở mình có bán hạt hướng dương nhập từ Nga. Còn trong nước có vùng nào trồng hướng dương lấy hạt bán thương mại hay không thì tôi chưa có số liệu.
Một chuyện nhỏ cho người thích con số: hạt hướng dương là một trong những nguồn vitamin E tốt nhất. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, khoảng 28 gam hạt rang khô có chừng 7,4 mg vitamin E. Hạt bí rang thì có nhiều magie, khoảng 156 mg trong 28 gam, theo số liệu của Viện này mà tôi đọc qua một trang y tế trích lại. Tôi ghi ra cho biết, chứ không phải để bảo ai ăn nhiều. Ngày Tết đã ăn đủ thứ rồi.
Điều người bán hạt sợ
Có mấy điều tôi muốn dặn, vì đó là nghề của tôi:
- Hạt đã rang để lâu thì ôi dầu. Hạt ôi có mùi dầu cũ, vị đắng hoặc khét. Báo chí khuyên hạt rang chỉ nên để tối đa khoảng sáu tháng. Cất trong hũ kín cho hạt không hút ẩm, không mốc.
- Cắn thử vài hạt trước khi mua nhiều. Nhân phải căng, mẩy, màu trắng, không teo.
- Hướng dương thuộc nhóm hạt có dầu mà Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào loại dễ nhiễm độc tố nấm mốc aflatoxin. Hạt nào mốc, ẩm, đổi màu thì bỏ, đừng tiếc.
- Hạt rang muối thì nhiều muối. Ai cần ăn nhạt nên tìm loại không tẩm muối.
- Nhiều bài báo đã cảnh báo hạt dưa nhuộm phẩm màu. Tôi không có mẹo nào chắc chắn để nhận ra bằng mắt, nên chỉ nhắc để bạn để ý: màu đỏ rực quá đôi khi lại là điều đáng ngờ.
Nhà tôi bán hạt bí và hạt hướng dương, đóng gói to nhỏ tuỳ khách. Gần Tết là mùa người ta hỏi nhiều nhất. Tôi chỉ mong đĩa hạt nhà bạn năm nay vừa đủ giòn, vừa đủ thơm, để câu chuyện bên ấm trà kéo được dài thêm một chút.
Tư liệu tham khảo (8)
- Khay mứt ngày Tết của người Việt, MoMo
- Những lưu ý khi mua hạt dưa, hạt hướng dương dịp Tết, Báo Pháp Luật
- Vitamin E, NIH Office of Dietary Supplements
- Hạt bí ngô, Pharmacity
- Foods with magnesium, Dartmouth Health
- USDA dự báo sản lượng hướng dương 2026/27, Ukragroconsult
- Mycotoxins, WHO
- Bầu ơi thương lấy bí cùng, VOH