Mộc nhĩ, chiếc tai của cây rừng
Mộc là gỗ, nhĩ là tai. Có một khúc gỗ già trong rừng muốn nghe tiếng mưa, và thế là nó mọc ra những chiếc tai đen nhỏ.
Đỗ Mạnh Huy kể, 4 phút đọc

Đây là câu chuyện tôi kể theo lối cổ tích, không phải sự tích có trong dân gian.
Tôi vẫn nghĩ chữ "mộc nhĩ" là một trong những cái tên đẹp nhất trong gian bếp. Đó là chữ Hán Việt, mộc là gỗ, nhĩ là tai. Mộc nhĩ là cái tai mọc trên gỗ. Người miền Nam thì gọi là nấm mèo, nấm tai mèo, cũng là một cái tai, chỉ là tai của con mèo. Ở đâu người ta cũng nhìn ra cái tai ấy.
Tôi không tìm thấy câu ca dao hay sự tích nào về mộc nhĩ. Nên cũng như với hạt lạc, tôi xin tự kể một chuyện.
Ngày xưa, ở một khu rừng trên núi, có một cây gỗ già. Cây đã sống lâu lắm, lâu đến mức chẳng còn ai nhớ nó mọc từ bao giờ. Chim làm tổ trên cành nó, sóc chạy dọc thân nó, người đi rừng ngồi nghỉ dưới gốc nó. Cây nghe hết những câu chuyện ấy. Nó thích nhất là tiếng mưa, tiếng mưa rơi lộp độp trên lá, rồi rả rích mãi đến sáng.
Một mùa giông, cây già đổ xuống. Nó nằm dài trên nền rừng, lá rụng hết, cành khô dần. Cây buồn lắm, vì từ chỗ nằm ấy, nó không còn nghe rõ tiếng mưa trên ngọn cây nữa. Tiếng chim cũng xa đi. Rừng vẫn sống, chỉ có nó là đang lặng dần.
Đêm ấy, nàng Mưa đi qua, thấy cây già nằm im, liền cúi xuống hỏi. Cây kể nỗi buồn của mình. Nàng Mưa thương, mới bảo:
– Ông không còn lá để nghe tôi thì tôi cho ông những chiếc tai.
Sáng hôm sau, dọc thân cây già mọc lên những chiếc tai nhỏ, mỏng, màu nâu đen, mép hơi quăn như vành tai người. Mặt trên bóng, mặt dưới xám mờ như được phủ một lớp phấn. Mỗi khi mưa rừng rơi xuống, những chiếc tai ấy lại căng ra, mềm mại, như đang chăm chú lắng nghe. Khi trời nắng lên, chúng lại co lại, khô đi, như người đang nhắm mắt nghĩ ngợi.
Người đi rừng thấy những chiếc tai lạ ấy, hái về nhà, gọi là mộc nhĩ, cái tai của gỗ. Họ phơi những chiếc tai cho khô hẳn dưới nắng, cất vào chum để dành. Đến khi cần, chỉ việc thả vào nước, những chiếc tai lại nở ra, mềm như lúc còn trong rừng nghe mưa.
Cho nên, theo truyện của tôi, mộc nhĩ khô gặp nước là nở. Nó nhớ tiếng mưa.
Câu chuyện của tôi là thế. Còn mộc nhĩ thật thì đúng là mọc trên gỗ. Nó mọc tự nhiên ở nhiều tỉnh, từ Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái xuống tận Huế, Đà Nẵng, Tây Ninh, cả ở Hà Nội. Người ta còn nuôi trồng mộc nhĩ trên gỗ mít, gỗ sắn, gỗ so đũa, và trên mùn cưa nữa. Mộc nhĩ được thu hái vào mùa hè, mùa thu, rửa sạch, cắt bỏ chỗ bẩn hoặc dập, rồi phơi nắng đến khô hẳn.
Khi chọn mộc nhĩ khô, người ta thường chọn bông to, vành mỏng, mặt trên đen bóng, mặt dưới xám, cầm lên thấy nhẹ, khô, không lẫn tạp chất. Đúng như mấy chiếc tai trong truyện.
Một điều không phải cổ tích
Có một chuyện tôi phải nói thật nghiêm túc, chứ không kể cho vui được. Mộc nhĩ ngâm nước quá lâu ở nhiệt độ phòng có thể nhiễm một loại vi khuẩn sinh ra độc tố rất nguy hiểm. Độc tố ấy chịu được nhiệt, nấu chín cũng không phá được. Cơ quan an toàn thực phẩm Hồng Kông ghi nhận các vụ ngộ độc liên quan đến mộc nhĩ ngâm hơn hai ngày.
Nên dù câu chuyện bảo mộc nhĩ thích nước, xin bạn đừng chiều nó quá:
- Chỉ ngâm lượng vừa đủ dùng, ngâm đến khi vừa mềm là được.
- Không để mộc nhĩ ngâm qua đêm ở nhiệt độ phòng. Nếu phải ngâm từ tối hôm trước thì để trong tủ lạnh.
- Thấy mộc nhĩ ngâm có mùi chua, nhớt, dính thì bỏ ngay, đừng rửa lại hay nấu kỹ để "cứu".
Chuyện ngâm thế nào cho đúng, tôi viết kỹ hơn ở bài ngâm mộc nhĩ đúng cách.
Nhà tôi có bán mộc nhĩ khô. Thả vào bát nước, nhìn những chiếc tai nhăn nheo từ từ giãn ra, tôi lại nhớ đến cây gỗ già trong truyện. Một món nhỏ thôi trong bát miến, trong cuốn nem, mà cũng có một quãng rừng ở trong đó.