Đậu mắt cua, hạt đậu có con mắt nhỏ
Mỗi hạt đậu trắng ngà lại mở một con mắt đen nhỏ xíu nhìn ra đời, thế là người ta gọi nó là đậu mắt cua.
Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Đậu mắt cua là cái tên người ta chỉ đặt ra được sau khi đã nhìn thật kỹ.
Bạn thử bốc một nắm đậu mắt cua lên mà xem. Hạt màu trắng ngà, hình bầu dục, to bằng hoặc nhỉnh hơn hạt đậu đen, đậu đỏ một chút. Và ở chỗ rốn hạt, nơi hạt đậu từng dính vào quả, có một chấm đen nhỏ, viền quanh như con mắt. Đổ cả nắm ra mâm thì như có hàng trăm con mắt nhỏ ngước lên nhìn mình. Cái chấm ấy giống mắt con cua, nên mới có tên đậu mắt cua. Tôi thấy cách đặt tên ấy vừa hồn nhiên vừa rất đúng.
Ngoài chợ, người ta còn gọi nó là đậu trắng, đậu trắng mắt cua, hay đậu trắng mắt đen. Người nói tiếng Anh thì gọi là black-eyed pea, nghĩa là hạt đậu mắt đen. Hai thứ tiếng ở hai đầu trái đất, mà cùng nhìn vào một chỗ trên hạt đậu để đặt tên. Tôi nghĩ chuyện ấy cũng đáng để mỉm cười.
Có một chuyện làm tôi ngạc nhiên khi đọc tư liệu. Đậu mắt cua và đậu đen của mình là họ hàng rất gần, cùng một loài, chỉ khác phân loài. Một bên mặc áo đen, một bên mặc áo trắng ngà có điểm một con mắt. Nếu đặt hai hạt cạnh nhau, tôi chưa chắc đã nhận ra chúng là anh em, nhưng khoa học thì bảo thế.
Còn nguồn gốc của nó thì tôi không dám nói chắc. Wikipedia ghi rằng đậu mắt đen có gốc từ Tây Phi và đã được trồng ở Trung Quốc, Ấn Độ từ thời rất xa xưa. Một trang khác trong nước lại viết là trồng đầu tiên ở Ấn Độ. Hai nguồn không khớp, nên tôi chỉ xin kể rằng hạt đậu nhỏ này vốn là khách phương xa.
Người ta hay nhầm đậu mắt cua với một loại đậu trắng tây hạt to hơn. Vị của chúng gần giống nhau, nên nhầm cũng dễ hiểu. Cách nhận ra đơn giản nhất là nhìn con mắt. Đậu mắt cua thì có chấm đen ở rốn, còn đậu trắng tây thì trắng trơn, hạt lại to hơn.
Món quen nhất của đậu mắt cua có lẽ là chè đậu trắng. Đậu nấu với gạo nếp, đường, rồi rưới lên một lớp nước cốt dừa béo ngậy. Món này phổ biến đến mức trang Wikipedia tiếng Anh viết về đậu mắt đen cũng nhắc tới nó.
Tôi hình dung một nồi chè đậu trắng đang sôi lăn tăn trên bếp. Hạt đậu đã mềm, vỏ hơi nứt, con mắt đen vẫn còn đó, lấp ló giữa những hạt nếp trong veo. Khi múc ra bát, rưới thìa nước cốt dừa lên, màu trắng của dừa phủ lên màu trắng ngà của đậu, chỉ còn mấy chấm đen nhỏ xíu nhô lên như đang nhìn trộm. Cái bùi của đậu mà gặp cái béo của dừa thì chẳng cần thêm gì nữa.
Cách nấu thì các trang công thức nói gần giống nhau, tôi ghi lại mấy điều:
- Ngâm đậu khoảng sáu tiếng hoặc qua đêm cho hạt nở.
- Nấu từ bốn mươi lăm phút đến một tiếng cho mềm, nhớ để sôi thật sự, nấu chín kỹ như mọi loại đậu khô. Có người hấp đậu cho hạt không vỡ.
- Nước cốt dừa cho vào sau cùng, khuấy nhẹ tay để hạt không nát.
Đậu khô các loại đều có đạm thực vật và chất xơ, ăn trong bữa cũng chắc dạ. Còn chuyện bổ cái này, chữa cái kia, tôi không dám nói, vì tôi chỉ là người bán hạt.
Nhà tôi có bán đậu mắt cua, và cả đậu đen, người anh em mặc áo đen của nó. Lần tới nấu chè, bạn thử nhìn kỹ một hạt đậu mắt cua trước khi thả vào nồi. Con mắt nhỏ ấy, đã nhìn ra nắng gió suốt một mùa trên cánh đồng nào đó, giờ đang nhìn bạn.