Bỏ qua menu, đến nội dung chính
Tú HằngNông sản

Tập 2: Hạt nào cũng có sự tích

Sự tích hạt thóc giống

Cả nước mang thóc vàng đến nộp vua, chỉ có một cậu bé ôm cái thúng không. Chuyện cổ tích ấy nên treo trong mọi kho hạt.

Đỗ Mạnh Huy kể, 4 phút đọc

Cậu bé Chôm đứng trước sân rồng, hai tay ôm chiếc thúng rỗng, phía sau là đông người gánh những thúng thóc vàng đầy ắp.

Ngày xưa có một ông vua đã già, không có con trai để truyền ngôi. Vua muốn tìm trong dân một người đáng tin để giao lại đất nước. Nhưng làm sao nhìn được lòng người? Vua nghĩ ra một cách.

Vua cho phát thóc giống đến từng nhà, dặn mọi người đem về gieo trồng, đến mùa ai thu được nhiều thóc nhất thì sẽ được truyền ngôi. Dân chúng mừng lắm, ai cũng mang thóc về gieo, chăm bón cẩn thận.

Có một cậu bé tên là Chôm cũng nhận thóc về gieo. Chôm chăm thóc rất kỹ, nhưng hạt không nảy mầm. Chờ mãi, ruộng vẫn trơ đất. Đến ngày hẹn, người khắp nơi nô nức gánh thóc vào kinh, thúng nào cũng vàng óng. Chôm thì đến tay không, đứng trước vua mà lo sợ. Cậu thưa thật rằng cậu đã cố hết sức, nhưng thóc không nảy mầm.

Lúc ấy vua mới nói ra sự thật: thóc giống phát cho dân đã được luộc chín cả rồi. Thóc chín thì không thể nảy mầm. Những thúng thóc vàng kia là thóc của người ta đem từ nơi khác đến. Chỉ có Chôm nói thật. Vua truyền ngôi cho Chôm.

Truyện có in trong bộ truyện cổ do Nguyễn Đổng Chi sưu tầm, tập 4, xuất bản năm 1975. Bây giờ các em học sinh vẫn học truyện này trong giờ văn.

Lần đầu đọc truyện, tôi chỉ thấy đây là chuyện dạy trẻ con đừng nói dối. Đọc lại khi đã làm nghề buôn hạt, tôi thấy có mấy chỗ đáng nghĩ hơn.

Chỗ thứ nhất: thứ khiến mọi người nói dối là cái ruộng không mọc. Họ không phải người xấu. Họ cũng gieo, cũng chăm. Chỉ là khi thấy ruộng mình trơ đất mà nhà bên cạnh thì chắc là xanh tốt, người ta sợ mình là kẻ duy nhất thất bại. Thế là người ta đi tìm thóc khác. Cái sợ bị coi là kém đã làm cho cả một vương quốc mang thóc giả đến nộp.

Trong nghề buôn hạt cũng có lúc như thế. Có vụ lạc kém, hạt nhỏ, nhiều hạt lép. Có lô đậu về muộn vì mưa. Có lúc hạt trong nước hết, phải lấy hàng nhập. Những lúc ấy, cái dễ nhất là nói với khách rằng hàng vẫn như mọi khi. Cái khó là nói thật: vụ này hạt nhỏ hơn, lô này là hàng nhập, hạt mới chưa về thì đây là hạt cũ. Nói thật có thể mất một đơn hàng. Nói dối thì mất cái lâu hơn.

Chỗ thứ hai: ông vua không thử lòng người bằng lời hỏi, mà bằng hạt giống. Tôi thấy chuyện này rất đúng với nghề. Người ta có thể nói hay đến mấy, nhưng hạt thì không biết nói dối. Gieo xuống là biết. Nấu lên là biết. Một túi đậu trộn hạt cũ vào hạt mới, đem ngâm, đem nấu là thấy hạt chín không đều, vì hạt cũ thường lâu mềm hơn. Một bao lạc có hạt mốc thì sớm muộn người mua cũng nhìn thấy. Mà hạt mốc đâu phải chỉ xấu mã: độc tố nấm mốc trên lạc và các hạt có dầu nấu không mất (chuyện này tôi kể riêng ở bài hạt lạc mốc). Giấu một hạt mốc là giấu một điều có hại.

Chỗ thứ ba, và đây là chỗ tôi thích nhất: Chôm không có gì trong tay mà vẫn đến. Cậu có thể ở nhà, giả ốm, tránh mặt. Nhưng cậu ôm cái thúng không vào kinh, đứng giữa bao nhiêu người gánh thóc đầy, và nói thật. Nói thật khi có kết quả tốt thì dễ. Nói thật khi tay trắng mới cần can đảm.

Ông bà mình có câu "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống". Câu ấy dành cho nhà nông, xếp hạt giống ở hàng thứ tư. Nhưng trong truyện của Chôm, hạt giống lại là thứ quyết định tất cả, không phải vì nó tốt, mà vì nó đã bị luộc chín. Hạt giống xấu thì cần cù đến mấy cũng không ra lúa. Tôi nghĩ chữ tín của người buôn hạt cũng như hạt giống ấy. Nếu từ đầu đã luộc chín nó bằng một lời nói dối, thì về sau có chăm chút đến đâu cũng không mọc lại được.

Nhà tôi bán hạt đã hơn ba mươi năm, từ đời bố mẹ tôi. Tôi không dám nói nhà tôi chưa từng có lô hàng nào kém. Nghề hạt phụ thuộc vào trời, vào mùa, không ai dám nói chắc như thế. Tôi chỉ mong rằng khi có lô hàng kém, mình sẽ là người ôm cái thúng không đến nói trước, chứ không phải người đi mượn thóc nhà khác.

TúHằng

Đỗ Mạnh Huy

Con trai bố Tú, mẹ Hằng. Người nối nghiệp Nông Sản Tú Hằng.

Tư liệu tham khảo (3)