Hạt lạc mốc, điều người buôn hạt sợ nhất
Có một thứ độc mắt thường không thấy nằm trong hạt lạc mốc, rang không mất, nấu không tan, và cách chắc nhất là nhặt hạt ấy ra mà bỏ.
Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Người buôn hạt sợ nhiều thứ. Sợ mưa, sợ nồm, sợ mọt, sợ chuột. Nhưng nếu phải chọn một thứ đáng sợ nhất, tôi chọn hạt lạc mốc.
Lý do không nằm ở chỗ lạc mốc trông xấu hay mất tiền. Lý do là nó có thể mang theo một chất độc mà mắt thường không thấy được, và rang chín cũng không làm mất đi.
Aflatoxin là gì
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), aflatoxin là độc tố do hai loài nấm mốc tên là Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus sinh ra. Chúng hay gặp trên ngũ cốc, gia vị, các loại hạt, và đặc biệt là trên những hạt có dầu như lạc, đậu tương, hạt hướng dương.
Mấy điều WHO viết mà tôi nghĩ ai cầm hạt lạc cũng nên biết:
- Ăn phải lượng lớn có thể gây ngộ độc cấp và hại gan.
- Có bằng chứng aflatoxin gây ung thư gan ở người. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp aflatoxin vào nhóm 1, tức là nhóm chắc chắn gây ung thư ở người.
- Phần lớn độc tố nấm mốc rất bền, không mất đi khi nấu nướng chế biến.
Điểm thứ ba là điểm tôi muốn nhấn mạnh nhất. Nhiều người nghĩ hạt hơi mốc thì đem rang kỹ, luộc kỹ là xong, lửa sẽ "diệt" hết. Với vi khuẩn thì có khi đúng, nhưng với aflatoxin thì không. Cái độc đã nằm sẵn trong hạt rồi. Nấu chín chỉ làm cho hạt mốc trở thành hạt mốc đã chín.
Nhận ra hạt mốc và bỏ đi
Không ai nhìn bằng mắt mà biết được trong hạt có bao nhiêu aflatoxin. Việc đó phải để phòng thí nghiệm làm. Nhưng người nội trợ thì có thể làm đúng điều WHO khuyên: kiểm tra từng nắm hạt, và bỏ đi những hạt mốc, đổi màu hoặc teo quắt.
Làm cho cụ thể thì, theo tôi, nên như thế này:
- Đổ lạc ra mẹt hoặc cái đĩa to, trải mỏng, ngồi chỗ sáng mà nhặt. Đừng nhặt trong túi.
- Bỏ hạt có vết mốc, dù chỉ một chấm nhỏ.
- Bỏ hạt đổi màu, sẫm lại, ố, hay màu vỏ lụa không giống những hạt xung quanh.
- Bỏ hạt teo, nhăn, lép.
- Nếu đang ăn mà cắn phải hạt đắng, nhổ ra ngay. Hạt đắng là hạt không nên ăn.
- Một túi lạc mà mốc nhiều, có mùi ẩm hôi, thì bỏ cả túi. Đừng cố nhặt để "cứu" phần còn lại.
Nghe thì có vẻ tốn công. Nhưng ngồi nhặt một đĩa lạc chỉ mất vài phút, mà vài phút ấy đổi lấy sự yên tâm cho cả nhà.
Cái mốc thường bắt đầu từ trước khi hạt đến tay người bán. Tài liệu của FAO nói lạc nên được phơi càng sớm càng tốt sau khi thu hoạch, phơi càng nhanh càng tốt, và tránh làm dập hạt. Một tài liệu của tổ chức Tearfund còn dặn thêm: phơi trên bạt, chiếu hoặc sân xi măng, đừng phơi thẳng trên đất, và loại riêng những củ đã vỡ hay đã mốc ra.
Tôi đọc mấy dòng ấy mà nghĩ đến những sân phơi ở quê. Người làm lạc phải canh nắng, canh mưa, trời trở là cuống cuồng gom lại. Chậm một buổi, ẩm một đêm, là nấm mốc có cơ hội. Người buôn hạt đứng ở khúc sau của chuỗi việc ấy, nên điều làm được là chọn kỹ khi nhận hàng, cất cho khô, và không để hạt nằm kho quá lâu.
Về nhà rồi thì đến lượt người mua giữ hạt. WHO khuyên: mua hạt càng mới càng tốt, cất ở chỗ khô ráo, không có côn trùng, không để nơi nóng, và đừng tích trữ quá lâu. Một lời khuyên cuối cũng của WHO mà tôi thấy rất hiền: hãy ăn uống đa dạng, đừng chỉ ăn một thứ.
Nhà tôi lấy chữ tín làm điều đầu tiên trong ba điều giữ nghề. Với hạt lạc, tôi hiểu chữ tín cụ thể lắm: là không để một hạt mốc nào lọt vào túi hàng mà mình biết. Nhà tôi bán lạc đỏ và lạc trắng. Nếu có lần nào bạn mở túi ra mà thấy hạt không ổn, xin cứ nói với tôi. Người bán hạt sợ hạt mốc, nhưng còn sợ hơn nữa là khách không nói.