Ngâm đậu thế nào cho bở
Mỗi loại đậu một tính, ngâm bao lâu, nấu bao lâu, và vì sao hạt đậu đỏ to phải được luộc sôi thật kỹ mới được ăn.
Đỗ Mạnh Huy kể, 4 phút đọc

Có những nồi chè nấu mãi mà hạt đậu vẫn sượng, cắn vào lạo xạo như cắn sỏi non. Người nấu bực, đổ tại đậu, đổ tại người bán. Đôi khi đúng là tại hạt cũ thật. Nhưng nhiều khi chỉ là tại ngâm chưa đủ.
Hạt đậu khô là một hạt đang ngủ. Ngâm nước là đánh thức nó dậy, cho nó uống no trước khi lên bếp. Mỗi loại đậu ngủ say một kiểu, nên thời gian ngâm cũng khác nhau.
Tôi phải nói trước một điều: các con số ngâm, nấu dưới đây phần lớn lấy từ các trang hướng dẫn nấu ăn, và các trang ấy không thống nhất với nhau. Riêng phần an toàn thì tôi lấy từ nguồn chính thống, và phần đó thì nên làm theo cho đúng.
Từng loại, ngâm bao lâu
- Chung cho các loại đậu khô: theo trang dinh dưỡng của Đại học Harvard, ngâm ít nhất 3 giờ rồi nấu có thể giúp giảm đầy hơi.
- Đậu đỏ hạt nhỏ: các trang nấu ăn ghi khác nhau, có nơi ngâm nước ấm 4–5 giờ, có nơi nước lạnh 6–8 giờ, có nơi 8–10 giờ. Hạt cũ thì ngâm lâu hơn. Tôi chưa tìm thấy số liệu về chất độc tự nhiên trong đậu đỏ hạt nhỏ, nên lời khuyên an toàn nhất là nấu cho chín hẳn, đun sôi thật sự.
- Đậu trắng và đậu mắt cua: ngâm khoảng 6 giờ hoặc qua đêm, nấu chừng 45 phút đến 1 giờ cho mềm. Nước cốt dừa cho vào cuối, khuấy nhẹ tay để hạt không nát.
- Đậu xanh còn vỏ: ngâm qua đêm cho vỏ tróc, rồi vò và đãi nhiều lượt cho vỏ nổi lên mà gạn đi.
- Đậu xanh bóc vỏ làm nhân bánh chưng: ngâm ít nhất 4 giờ, có thể hấp 10–15 phút, để nguyên hạt hoặc giã nhuyễn, trộn khoảng nửa thìa cà phê muối cho đậm.
- Đậu đen: nên ngâm trước để nhanh mềm. Tôi chưa có con số giờ nào đủ tin để ghi, nên dùng mốc chung "ít nhất 3 giờ" ở trên.
Có một mẹo không cần đồng hồ: bóp thử một hạt sau khi ngâm. Hạt đã căng, mềm đều tới lõi, bẻ ra không còn chấm trắng cứng ở giữa là được.
Đậu đỏ hạt to: phải luộc sôi kỹ
Đây là phần tôi xin bạn đọc chậm.
Ngoài chợ, "đậu đỏ" có hai loại: hạt nhỏ, gần với đậu adzuki của Nhật, và hạt to, gần với đậu tây đỏ (người Mỹ gọi là red kidney bean). Đậu tây đỏ khi còn sống chứa một chất tên là phytohaemagglutinin, viết tắt là PHA. Trong các loại đậu, đậu tây đỏ có nhiều chất này nhất.
Theo hướng dẫn của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), mà Đại học Kansas State trích lại, đậu tây đỏ phải được làm như sau:
- Ngâm trong nước ít nhất 5 giờ.
- Đổ bỏ nước ngâm.
- Luộc bằng nước mới, sôi ít nhất 30 phút.
- Không nấu đậu sống bằng nồi nấu chậm, vì nồi có thể không đủ nóng để phá chất độc.
Đậu trắng tây hạt to (loại cannellini) cũng có chất này, khoảng một phần ba so với đậu tây đỏ. Nên nếu bạn mua đậu trắng hạt to, cứ làm như đậu đỏ hạt to cho chắc ăn.
Còn một loại nữa cần nói riêng là đậu ngự. Đậu ngự chính là đậu lima. Ở đậu lima, điều người ta lo nhất là một chất có thể sinh ra cyanide. Theo Đại học Oregon State, luộc lâu, trên 30 phút, trong nhiều nước là cách hiệu quả nhất, loại bỏ được khoảng 80% lượng cyanide. Hấp thì kém hiệu quả hơn. Báo VnEconomy thì khuyên đun sôi đậu ngự ít nhất 10 phút.
Thời gian ngâm và nấu đậu ngự khô thì chưa có tài liệu nào chuẩn (tôi có kể thêm về hạt đậu này ở bài đậu ngự, hạt đậu của xứ Huế). Chè đậu ngự Huế truyền thống dùng đậu tươi, chín nhanh hơn nhiều. Với đậu khô, hãy ngâm lâu, nấu lâu, đun sôi thật sự trong nhiều nước, đừng ninh liu riu ngay từ đầu, và không bao giờ ăn sống.
Nhà tôi bán đủ các loại đậu kể trên, từ đậu đỏ, đậu đen đến đậu ngự. Nếu bạn không chắc gói đậu đỏ mình mua là hạt to hay hạt nhỏ, cứ hỏi tôi. Hỏi một câu thì đỡ được một nồi chè hỏng, mà có khi còn đỡ được một trận đau bụng.
Tư liệu tham khảo (7)
- Cooking dry beans safely, Kansas State University (theo FDA)
- Legumes and Pulses, Harvard T.H. Chan
- Should I worry about cyanide in lima beans, Oregon State University Extension
- Cách nấu chè đậu đỏ, Điện Máy Xanh
- Cách nấu chè đậu trắng nếp, Điện Máy Xanh
- Cách làm bánh chưng, Điện Máy Xanh
- Đậu ngự, VnEconomy