Bỏ qua menu, đến nội dung chính
Tú HằngNông sản

Tập 1: Đôi quang gánh

Từ thúng nhỏ đến kho hàng

Lá chuối nhường chỗ cho túi hút chân không, đòn gánh nhường chỗ cho xe tải. Ba mươi năm, nghề buôn hạt đổi khác nhiều, chỉ có hạt là vẫn thế.

Đỗ Mạnh Huy kể, 4 phút đọc

Một chiếc thúng tre cũ đựng lạc đặt cạnh những túi hạt hút chân không xếp trên kệ trong kho hàng.

Bố mẹ tôi theo nghề hơn ba mươi năm. Trong ngần ấy năm, cái nghề buôn hạt nói chung đã đổi khác nhiều đến mức, ngồi liệt kê ra, tôi đoán bố mẹ đã phải học lại không ít lần. Bài này tôi kể về những đổi thay chung ấy, còn chuyện riêng nhà mình theo từng năm thì để bố mẹ kể.

Thứ đổi đầu tiên là cái để gói hàng. Ngày trước, người bán ở chợ quê gói hàng bằng lá chuối, lá bàng, vì chưa có túi nylon. Rồi túi nylon đến, tiện quá, nhẹ quá, ai cũng dùng. Rồi đến túi hút chân không. Tôi đọc một bài báo về lạc đỏ Na Son ở Điện Biên, thấy bà con ở đó cũng đã tách hạt, phơi khô, rồi hút chân không để ăn dần và để làm giống. Một bọc lạc hút chân không nằm im như viên gạch, cầm lên thấy chắc tay, nhìn từng hạt đỏ ép sát vào nhau qua lớp nhựa trong. Gói lá chuối thì thơm, nhưng giữ hạt qua mùa nồm thì chắc chắn không bằng.

Thứ đổi thứ hai là cái đong đo. Cái đấu gỗ, thanh gạt tre ngày xưa (tôi có kể ở bài chữ tín nằm trên đầu cân) giờ đã thành cân điện tử, con số nhảy đến từng gam. Người mua hạt bây giờ cũng khác. Người nội trợ mua nửa cân đậu đỏ về nấu chè, đại lý thì lấy cả chục bao. Có người cần túi nhỏ in sẵn khối lượng, có người cần bao to để tự chia. Đóng gói theo nhu cầu của khách, chuyện mà ngày gánh thúng chẳng ai nghĩ tới, bây giờ thành việc hằng ngày.

Thứ đổi thứ ba là đường đi của hàng. Người gánh hàng ngày trước đi bộ từ chợ này sang chợ kia, theo lịch phiên chợ của từng làng. Bây giờ hàng đi bằng xe tải, đi một ngày được nhiều nơi hơn cả tháng gánh bộ. Ngay ở làng tôi, nghề hàng xáo cũng thế. Mấy bài báo viết về nghề kể rằng ngày xưa người ta gánh quang gánh đi đong thóc, mỗi chuyến chừng bốn chục cân, xay bằng cối tay, giã bằng cối chân. Nay máy móc làm theo từng khâu xay, xàng, xát. Cái đòn gánh từng là đôi chân của nghề, giờ chỉ còn để trong ảnh.

Hạt đi xa hơn

Thứ đổi lớn nhất, có lẽ, là hạt đến từ đâu. Ngày gánh thúng, người buôn chủ yếu bán hạt của vùng mình hoặc vùng lân cận. Bây giờ hạt đi từ rất xa. Theo một bài báo đăng năm 2016, chỉ riêng năm 2015 Việt Nam đã nhập gần 35.000 tấn lạc, nhiều nhất từ Trung Quốc. Con số ấy đã cũ, bây giờ chắc khác nhiều, nhưng nó cho thấy cái chợ hạt đã rộng ra đến thế nào. Đậu xanh có lúc về từ Campuchia. Hạt hướng dương bán ở ta có loại nhập từ Nga, nơi cùng với Ukraine và châu Âu làm ra phần lớn hạt hướng dương của cả thế giới.

Nhà tôi cũng thế, từ lạc đỏ đến hạt hướng dương, có hàng trong nước, có hàng nhập khẩu. Tôi không thấy chuyện ấy có gì phải giấu. Điều tôi nghĩ người buôn hạt bây giờ phải làm, là nói cho rõ hàng nào từ đâu về, để người mua tự chọn.

Viết đến đây thì tôi thấy hình như cái gì cũng đổi. Nhưng không phải.

Hạt lạc vẫn sợ ẩm như ba mươi năm trước. Hạt đậu vẫn sợ mọt. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên người tiêu dùng nhặt bỏ hạt mốc, hạt đổi màu, hạt teo quắt, mua hạt càng mới càng tốt, cất nơi khô, đừng tích trữ quá lâu. Đọc những lời khuyên ấy, tôi thấy chẳng có gì mới. Người gánh thúng ngày xưa chắc cũng phải giở tấm vải ra xem hạt mỗi sáng, nhặt bỏ những hạt xấu, vì nếu không thì khách sẽ nhặt hộ, rồi không mua nữa.

Cái máy hút chân không không biết chọn hạt. Cái cân điện tử không biết hạt nào lép. Xe tải chở nhanh đến mấy cũng không làm cho hạt cũ thành hạt mới. Những việc ấy vẫn phải nhờ đến con mắt và đôi tay người, như hồi còn gánh thúng. Có lẽ vì thế mà tôi không coi kho hàng hôm nay là một cái gì khác hẳn đôi quang gánh ngày xưa. Nó chỉ là một cái thúng to hơn, và người giữ thúng thì vẫn phải giở vải ra xem hạt như cũ.

TúHằng

Đỗ Mạnh Huy

Con trai bố Tú, mẹ Hằng. Người nối nghiệp Nông Sản Tú Hằng.

Tư liệu tham khảo (5)