Tập 2: Hạt nào cũng có sự tích
Chuyện hạt lạc nằm trong vỏ
Cây nào cũng treo quả lên cành cho nắng cho gió, riêng cây lạc lại cúi xuống, giấu con mình vào lòng đất. Vì sao vậy?
Đỗ Mạnh Huy kể, 3 phút đọc

Đây là câu chuyện tôi kể theo lối cổ tích, không phải sự tích có trong dân gian.
Tôi đã tìm khá lâu một sự tích về cây lạc mà không thấy. Ca dao không có, truyện cổ cũng không. Hạt lạc ở với người Việt bao đời, vào bao nhiêu bữa cơm, mà không ai kể chuyện về nó. Nên tôi đành tự kể một chuyện, kể theo cái lối các cụ ngày xưa vẫn kể cho trẻ con nghe trước giờ ngủ. Các bạn đọc cho vui, đừng mang đi thi.
Ngày xưa, khi trời đất mới chia mùa, các loài cây được ông Trời gọi lên để nhận việc. Ông dặn: cây nào ra hoa thì phải kết quả, quả nào chín thì phải để hạt lại cho đời sau.
Cây cam xin được treo quả trên cành cao cho vàng rực dưới nắng. Cây bưởi cũng thế. Cây bầu, cây bí thì xin một cái giàn để quả buông xuống cho người đi qua trông thấy. Cây lúa xin trổ bông giữa đồng, cúi đầu khi chín. Ai cũng muốn con mình được nhìn thấy, được khen.
Đến lượt cây lạc. Đó là một cây thấp, lá nhỏ, ra những bông hoa vàng bé xíu như hạt cúc. Nó đứng mãi không nói, rồi mới thưa rằng:
– Thưa ông, con thấp lắm. Quả con mà treo trên cành thì chim sẻ nhặt mất, nắng to thì quả héo, mưa dầm thì quả thối. Con xin ông cho con được giữ con mình ở chỗ nào kín đáo hơn.
Ông Trời nghĩ một lúc rồi chỉ xuống đất.
– Thế thì con hãy gửi con mình cho đất. Nhưng đất tối và lạnh, con có chịu được không?
Cây lạc gật đầu.
Từ đó, mỗi khi bông hoa lạc tàn, nó không rụng đi như hoa khác. Từ chỗ hoa vừa tàn, một cái cuống mảnh như sợi chỉ cứ dài ra, dài ra, rồi cúi xuống, chọc vào lòng đất. Ở dưới ấy, trong bóng tối, cái cuống phình dần thành một củ lạc.
Đất thương cây lạc vì nó đã tin mình, nên đất may cho mỗi hạt lạc một tấm áo. Hạt nào sinh ở chỗ đất đỏ thì được tấm áo lụa đỏ thẫm. Hạt nào sinh ở chỗ đất nhạt màu thì được tấm áo hồng nhạt, mỏng như cánh hoa. Ngoài tấm áo lụa, đất lại đan thêm cho một cái vỏ cứng, có vân như mặt cái thúng tre, để hạt nằm trong ấy cho yên, hai ba anh em một nhà.
Chim sẻ bay qua bay lại cả mùa, nhìn thấy hoa vàng mà không tìm ra quả. Nắng gắt cũng không làm héo được. Đến khi người nông dân nhổ cả khóm lên, rũ đất, thì những chùm củ lạc lủng lẳng hiện ra, tròn trịa, chắc nịch, như một bí mật được giữ suốt một mùa.
Người ta hỏi cây lạc: sao mày không treo quả lên cho người ta khen? Cây lạc chỉ rung rung mấy chiếc lá:
– Con tôi không cần ai khen. Con tôi cần được chín cho đủ.
Câu chuyện của tôi đến đây là hết. Cây lạc thật ngoài đồng thì đúng là ra hoa trên mặt đất rồi kết củ dưới đất, chuyện này ai trồng lạc cũng biết. Có một câu đố cho thiếu nhi tôi thấy trên mạng, hỏi hoa gì nở trên cành rồi rơi xuống đất nuôi mình. Đáp án là hoa lạc. Câu đố ấy có lẽ mới đặt chứ không phải câu đố cổ, nhưng tôi thấy nó nói đúng cái tính của cây lạc: không khoe, chỉ lặng lẽ nuôi con.
Tôi ngồi bóc lạc nhiều, và lần nào tách cái vỏ ra, nghe tiếng "rắc" khô giòn, thấy hai hạt lạc đỏ nằm khít trong cái ổ nhỏ của nó, tôi cũng có cảm giác mình vừa mở một cái gì được gói ghém rất cẩn thận. Nhà tôi bán cả lạc đỏ và lạc trắng. Theo câu chuyện của tôi, thì đó là hai anh em mặc hai tấm áo khác màu, may từ hai thứ đất khác nhau.
Còn chuyện hạt nào ngon hơn, tôi xin không phân xử. Anh em trong nhà, ai lại đi so.